Tot hier en niet verder!

De afgelopen maanden hebben wij als NVvPO een belangrijk, maar ook confronterend signaal ontvangen van onze leden. In de periode van 9 tot en met 28 februari vulden 276 praktijkondersteuners en praktijkverpleegkundigen onze vragenlijst in over (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en (seksuele) agressie in de huisartsenpraktijk. 

Hoewel dit iets meer dan 7% van onze leden betreft en daarmee niet volledig representatief is, geven de uitkomsten een helder en indringend beeld. Een beeld dat we niet kunnen en niet willen negeren.

Allereerst wil ik iedereen die de moeite heeft genomen om de vragenlijst in te vullen, hartelijk bedanken. Met jullie openheid en betrokkenheid hebben jullie een krachtig signaal afgegeven. Een signaal dat wij als vereniging zeer serieus nemen.

De resultaten liegen er niet om
Meer dan de helft van de respondenten (52%) geeft aan het afgelopen jaar te maken te hebben gehad met grensoverschrijdend gedrag. In de meeste gevallen gaat het om verbale agressie (78%), maar ook seksueel getinte opmerkingen (43%) en zelfs fysieke grensoverschrijding (18%) komen voor. Het zijn vaak patiënten of hun naasten (84%) die dit gedrag vertonen. Maar ook situaties met collega’s of leidinggevenden (13%) worden genoemd. Dat maakt het probleem extra complex.

Wat misschien nog wel het meest raakt: 38% van de respondenten voelt zich (enigszins tot sterk) onveilig tijdens of na een incident. En bij 18% werkt dat gevoel zelfs door buiten het werk. Dit zijn geen cijfers meer. Dit zijn ervaringen van professionals die dagelijks klaarstaan voor de zorg van anderen.

Het verschil zit in steun en opvolging
Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat de impact van grensoverschrijdend gedrag sterk samenhangt met wat er daarna gebeurt. In veel praktijken is er beleid (61%), maar dit blijkt vaak onvoldoende bekend of wordt niet actief toegepast. Daarmee verliest beleid zijn kracht. 

De rol van de leidinggevende is hierin cruciaal. Wanneer er duidelijke steun wordt ervaren, voelt 72% zich gesteund om een incident te melden. Ontbreekt die steun, dan daalt dat percentage naar slechts 29%. Dat verschil is te groot om te negeren.

Een duidelijke boodschap aan de NVvPO
Onze leden zijn helder in hun verwachtingen. Zij vragen ons om een duidelijke norm te stellen: 
Dit gedrag hoort niet bij het werk. Punt. 

Daarnaast is er behoefte aan concrete ondersteuning. Denk aan praktische hulpmiddelen zoals voorbeeldprotocollen, gespreksleidraden, scholing en training en toegang tot juridische ondersteuning. Het is onze verantwoordelijkheid om hier invulling aan te geven.

Wat gaan wij doen?
Wij nemen deze signalen serieus en zetten de komende periode in op concrete stappen: 

Veilig werken zichtbaar en toegankelijk maken
Op onze website hebben wij een speciale tegel ‘Veilig werken’ ingericht. Hier vinden leden informatie over de vertrouwenspersoon, bestaande gesprekskaarten (SSFH) en de mogelijkheid om juridisch advies in te winnen. 

Ontwikkeling van een praktisch voorbeeldprotocol
We werken aan een voorbeeldprotocol ‘veilig werken’ dat direct toepasbaar is in de huisartsenpraktijk. Zodat beleid niet alleen op papier bestaat, maar ook daadwerkelijk wordt gebruikt. 

Scholing en training
We zetten in op trainingen gericht op het omgaan met agressie en grensoverschrijdend gedrag, met nadruk op praktische vaardigheden. 

Bewustwording en gesprek
We blijven het onderwerp actief agenderen, onder andere via een interview met de vertrouwenspersoon in het Tijdschrift voor Praktijkondersteuning en via onze communicatiekanalen. 

Belangenbehartiging
We brengen dit onderwerp nadrukkelijk in bij de cao-onderhandelingen en agenderen het landelijk via de Zorgmanifest-partijen.

Samen werken aan veiligheid
De uitkomsten van deze enquête maken één ding glashelder: grensoverschrijdend gedrag is geen incident, maar een structureel probleem. En structurele problemen vragen om gezamenlijke actie. 

Als NVvPO geven wij daarom een duidelijk signaal af: (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en (seksuele) agressie horen niet bij het werk van praktijkondersteuners en praktijkverpleegkundigen. 

Wij blijven ons inzetten voor een veilige werkomgeving voor al onze leden. Maar dat kunnen en doen we niet alleen. Dit vraagt om samenwerking met werkgevers, leidinggevenden en landelijke partners. 

Op 28 mei vindt in Den Haag een landelijke vervolgbijeenkomst plaats over grensoverschrijdend gedrag. De inzichten uit deze enquête nemen wij daarin nadrukkelijk mee. 

Want iedereen die in de zorg werkt, moet dat veilig kunnen doen. Zonder uitzondering. 

Anika Corpeleijn
Directeur-bestuurder NVvPO